మొక్కజొన్న
మొక్కజొన్నలో కత్తెర పురుగు: గుర్తించడం, పొలం పరిశీలన, ముందుగానే చర్యలు

కత్తెర పురుగు (Spodoptera frugiperda) 2018లో భారతదేశంలో మొదట కనిపించి, ఇప్పుడు తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్లో వానాకాలం, యాసంగి మొక్కజొన్నకు రెగ్యులర్ పురుగుగా మారింది. ఈ పురుగు ఆకు సుడిలో దాక్కుంటుంది; గట్టు మీద నుంచి చిరిగిన ఆకులు కనిపించే సరికే నష్టం జరిగిపోతుంది. ఎక్కువ పిచికారీ చేసిన రైతు కాదు, ముందుగానే పొలం పరిశీలించి, చర్య స్థాయి దాటినప్పుడే స్పందించిన రైతే తక్కువ నష్టపోతాడు. ఈ మార్గదర్శి ICAR విస్తరణ సమాచారం ఆధారంగా రాశాం.
పురుగును, గుడ్లను ఎలా గుర్తించాలి
తల: నల్లటి తలపై లేత రంగులో తిరగబడిన Y గుర్తు ప్రధాన ఆనవాలు. పొగాకు లద్దె పురుగు, ఇతర లద్దె పురుగులు దూరం నుంచి ఇలాగే కనిపించినా ఈ గుర్తు ఉండదు.
తోక వైపు: శరీరం చివరి నుంచి రెండో కణుపుపై చదరంగా నాలుగు నల్ల చుక్కలు; మిగతా కణుపులపై చిన్న చుక్కలు నాలుగు ట్రెపీజియం ఆకారంలో ఉంటాయి.
శరీరం: వీపు మధ్యలో లేత గీత, రెండు పక్కల ముదురు పట్టీ; రంగు ఆకుపచ్చ నుంచి గోధుమ, దాదాపు నలుపు వరకు మారుతుంది.
గుడ్లు: గుంపుగా, క్రీమ్ రంగులో, పైన పొలుసులు లేదా వెంట్రుకలతో కప్పి, సుడిలో, ఆకు కింద లేదా కాండంపై పెడుతుంది. ఒక ఆడ రెక్కల పురుగు ఒకటి లేదా కొన్ని గుంపుల్లో వెయ్యికి పైగా గుడ్లు పెడుతుంది.
జీవిత చక్రం: గుడ్లు 4-6 రోజుల్లో పొదుగుతాయి, లార్వా దశ సుమారు రెండు మూడు వారాలు, నేలలో కోశస్థ దశ ఒక వారం, రెక్కల పురుగు మరో వారం బతుకుతుంది. మొక్కజొన్నపై సుమారు 25 రోజుల్లో ఒక పూర్తి చక్రం అని ICAR-CCARI నమోదు చేసింది; అంటే ఒక పంటలోనే చాలా తరాలు వస్తాయి.
పంట దశల వారీగా నష్టం గుర్తులు
చిన్న లార్వాలు ఆకు ఒక వైపు పొరను గీకి తిని, కాగితంలా పారదర్శక కిటికీలు, సూది రంధ్రాలు వదులుతాయి. ఇదే మొదటి ఆనవాలు అని ICAR పాకెట్ బుక్ చెబుతోంది. పురుగు పెరిగే కొద్దీ సుడిలోకి వెళ్లి సాధారణంగా ఒంటరిగా తింటుంది; వస్తున్న ఆకులపై పెద్ద పెద్ద చిరుగులు, సుడిలో తడి రంపపు పొడి లాంటి విసర్జితాలు కనిపిస్తాయి. ఆకులు ఎవరో కత్తెరతో కత్తిరించినట్లు ఉంటాయి, అందుకే కత్తెర పురుగు అనే పేరు. జల్లు దశలో జల్లును తింటుంది, తర్వాత పొత్తు కింద కండె కొనలోకి దూరుతుంది. పెద్ద లార్వా చిన్న వాటిని తినేస్తుందని పాకెట్ బుక్ చెబుతోంది, కాబట్టి ఒక సుడిలో పెద్ద పురుగుల గుంపు కనిపిస్తుందని ఆశించొద్దు.
పొలం పరిశీలన ఎలా చేయాలి
మొలక వచ్చిన వెంటనే మొదలుపెట్టి జల్లు దశ వరకు వారానికోసారి పరిశీలించండి. ముందుగా చూస్తే గుడ్ల గుంపులు, చిన్న లార్వాలు దొరుకుతాయి; సుడిలో లోతుగా ఉన్న పెద్ద పురుగుల కంటే వీటిని ఎదుర్కోవడం చాలా సులభం.
పొలం అన్ని వైపులా కవర్ అయ్యేలా W ఆకారంలో నడుస్తూ, ప్రతి మలుపు దగ్గర మొక్కలను చూడండి. సుడిలోకి, కొత్తగా వచ్చిన రెండు మూడు ఆకులను, ఆకుల కింద గుడ్ల గుంపులను చూడండి.
చూసిన మొక్కల్లో ఎన్నింటిపై తాజా నష్టం (కొత్త కిటికీలు, తాజా విసర్జితాలు, బతికున్న లార్వా) ఉందో లెక్కించి శాతం తీయండి.
రెక్కల పురుగుల రాకను తెలుసుకోవడానికి విత్తినప్పటి నుంచే ఎకరాకు 5 లింగాకర్షక బుట్టలు పెట్టాలని ICAR పాకెట్ బుక్లో ఉటంకించిన భారత ప్రభుత్వ యాజమాన్య ప్రణాళిక సూచిస్తోంది.
చల్లని ఉదయం వేళల్లో పరిశీలించండి; పగటి పూట లార్వాలు సుడిలో లోతుగా దాక్కుంటాయని పాకెట్ బుక్ చెబుతోంది.
ICAR చెప్పే చర్య స్థాయిలు
ICAR-IIMR సహకారంతో తయారైన ICAR పాకెట్ బుక్, ICAR-CCARI విస్తరణ ఫోల్డర్ రెండూ ఒకే దశల వారీ చర్య స్థాయిలు చెబుతున్నాయి:
మొలక నుంచి తొలి సుడి దశ (మొలకెత్తిన 3-4 వారాలు): 5 శాతం మొక్కలు దెబ్బతింటే చర్య.
మధ్య సుడి దశ (సుమారు 5-7 వారాలు): 10 శాతం సుడుల్లో తాజా నష్టం ఉంటే చర్య.
చివరి సుడి దశ: 20 శాతం సుడులు దెబ్బతింటే చర్య.
జల్లు, పీచు దశ: ఈ దశలో పురుగు మందులు పిచికారీ చేయవద్దని పాకెట్ బుక్ స్పష్టంగా చెబుతోంది; 10 శాతం కండెలు దెబ్బతింటేనే చర్య అవసరం, అప్పుడు పిచికారీ లాభసాటి కాదు కాబట్టి లార్వాలను చేతితో ఏరమని ICAR-CCARI సూచిస్తోంది.
చర్య స్థాయి దాటినప్పుడు ఆ పంట దశకు తగిన చికిత్స కోసం లేబుల్, మీ వ్యవసాయ అధికారి లేదా ANGRAU / PJTSAU సిఫారసు పాటించండి. ఒక్క పురుగు కనిపించగానే పిచికారీ చేయొద్దు; జల్లు దశ తర్వాత అస్సలు పిచికారీ చేయొద్దు.
పురుగును తగ్గించే సాగు, యాంత్రిక పద్ధతులు
వేసవిలో లోతు దుక్కి చేస్తే నేలలో ఉన్న కోశస్థ దశలు ఎండకు, పక్షులకు బయటపడతాయి.
సమయానికి, అందరూ కలిసి విత్తండి: ఊరంతా ఒక వారంలోపు విత్తడం పూర్తి చేయమని తెలంగాణ సలహా; ఆలస్యంగా, విడతలుగా విత్తిన పొలాలకు ముదురు పంట నుంచి రెక్కల పురుగులు వస్తాయి.
కంది, మినుము, పెసర వంటి పప్పు ధాన్యాలను అంతర పంటగా వేయండి; తేలిక నేలల్లో 2:1, బరువు నేలల్లో 4:1 కంది అని తెలంగాణ సలహా.
పొలం చుట్టూ 3-4 వరుసలు నేపియర్ వంటి ఎర పంట వేసి, దానిపై మొదటి నష్టం కోసం చూడండి.
మొదటి 30 రోజులు ఎకరాకు సుమారు 10 పక్షి స్థావరాలు పెట్టండి.
గుడ్ల గుంపులను, అప్పుడే పొదిగిన లార్వా గుంపులను చేతితో నలిపేయండి; మొదటి మూడు వారాల్లో ఇది బాగా పనిచేస్తుంది.
మొదటి 30 రోజుల్లో దెబ్బతిన్న సుడిలో పొడి ఇసుక, లేదా ఇసుక-సున్నం 9:1 మిశ్రమం వేయండి; అక్కడ తినే చిన్న లార్వాలకు ఇది హాని చేస్తుంది.
పొలంలో కలుపు, గడ్డి లేకుండా ఉంచండి, సమతుల్య ఎరువులు వాడండి, కండె నష్టం తగ్గడానికి బిగుతు పొత్తు ఉన్న హైబ్రిడ్లు ఎంచుకోండి.
సులభ చెక్లిస్ట్
పురుగు నిర్ధారణ: తలపై తిరగబడిన Y, తోక వైపు చదరంగా నాలుగు చుక్కలు.
మొలక నుంచి వారానికోసారి W పద్ధతిలో పరిశీలన; బయటి ఆకులే కాదు, సుడి లోపల చూడాలి.
చర్య స్థాయిలు: 5 శాతం మొక్కలు (మొలక-తొలి సుడి), 10 శాతం (మధ్య సుడి), 20 శాతం (చివరి సుడి), జల్లు తర్వాత పిచికారీ లేదు.
విత్తినప్పటి నుంచి ఎకరాకు 5 లింగాకర్షక బుట్టలు.
ఊరంతా ఒక వారంలో విత్తడం; పప్పు ధాన్యాలతో అంతర పంట.
గుడ్ల గుంపులు చేతితో ఏరడం; మొదటి నెలలో సుడిలో ఇసుక.
చర్య స్థాయి దాటినప్పుడే, లేబుల్, వ్యవసాయ అధికారి లేదా ANGRAU / PJTSAU సలహా ప్రకారం చికిత్స.
మూలాలు
Fall Armyworm: Diagnosis and Management (An Extension Pocket Book), June 2019 — ICAR Research Complex for NEH Region, Umiam (supported by ICAR-Indian Institute of Maize Research, Ludhiana)
Integrated Management of invasive Fall armyworm Spodoptera frugiperda, Extension Folder No. 111 (2023) — ICAR-Central Coastal Agricultural Research Institute, Goa
ICAR Kharif Agro-Advisories for Farmers 2025 (Telangana and Andhra Pradesh maize sections) — Indian Council of Agricultural Research, New Delhi
