మొక్కజొన్న
మొక్కజొన్న దశల వారీ జాగ్రత్తలు: విత్తడం నుంచి కోత వరకు (వానాకాలం, యాసంగి)

తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్లో మొక్కజొన్నను వానాకాలం, యాసంగి రెండు సీజన్లలో వేస్తారు; నీటి వసతి కింద యాసంగి పంట చాలాసార్లు ఎక్కువ దిగుబడి ఇస్తుంది. ఈ పంటలో కొన్ని కీలక ఘట్టాలు ఉన్నాయి: విత్తే సమయం, మొక్కల సాంద్రత, మోకాలు ఎత్తు దశలో పైపాటు, జల్లు-పీచు దశలో నీరు. ANGRAU మొక్కజొన్న ప్యాకేజీ, ICAR-IIMR ఉత్పత్తి సాంకేతికత, ICAR 2025 ఖరీఫ్ సలహాల ఆధారంగా ప్రతి దశను చూద్దాం.
విత్తే సమయం, పొలం తయారీ
ANGRAU ప్యాకేజీ ప్రకారం వానాకాలంలో జూన్ 15 నుంచి జూలై 15 లోపు విత్తాలి; వర్షాలు ఆలస్యమైతే నీటి వసతి ఉన్న చోట స్వల్పకాలిక హైబ్రిడ్లతో ఆగస్టు మొదటి వారం వరకు వేయవచ్చు. యాసంగిలో తెలంగాణ, రాయలసీమలో అక్టోబర్ 15 నుంచి నవంబర్ 15 లోపు, కోస్తా జిల్లాల్లో జనవరి మొదటి వారం వరకు విత్తవచ్చు. ICAR 2025 తెలంగాణ సలహా రెండు ముఖ్య నియమాలు చెబుతోంది: 50-60 మి.మీ. వర్షం పడిన తర్వాతే విత్తాలి; కత్తెర పురుగుకు లేత పంట దొరకకుండా ఊరంతా ఒక వారంలోపు విత్తడం పూర్తి చేయాలి.
నీరు ఇంకే ఎర్ర గరప నుంచి మధ్యస్థ నల్ల నేలలు మంచివి. మొక్కజొన్నకు నీరు నిలవడం అస్సలు పడదని, రెండు రోజులకు మించి నీరు నిలిస్తే భారీ నష్టం వస్తుందని ICAR-IIMR హెచ్చరిస్తోంది. వేసవిలో లోతు దుక్కి చేస్తే పురుగులు నశిస్తాయి, తేమ నిలుస్తుంది; తర్వాత గుంటక తోలి నేలను మెత్తగా, చదునుగా చేయండి. బోదె పై నుంచి మూడో వంతు కిందకు, బోదె పక్కన విత్తితే నీరు పెట్టడానికి, తీయడానికి రెండింటికీ సులభం.
విత్తడం, మొక్కల సాంద్రత
వరుసల మధ్య 60 సెం.మీ., మొక్కల మధ్య 20 సెం.మీ. ఉంచితే ఎకరాకు సుమారు 33,333 మొక్కలు వస్తాయి; ట్రాక్టర్ అంతర కృషికి 75 x 20 సెం.మీ. సరిపోతుంది.
3.5-5 సెం.మీ. లోతులో విత్తండి. మొలకెత్తిన 10 రోజులకు కుదురుకు ఒక్క మొక్కే ఉంచి మిగతావి తీసేయండి.
భాస్వరం, పొటాష్ మొత్తం, నత్రజని మొదటి వాటా విత్తేటప్పుడు వేయండి; జింక్ లోపం ఉన్న నేలల్లో భూసార పరీక్ష ప్రకారం విత్తే సమయంలో జింక్ సల్ఫేట్ వేయమని ANGRAU చెబుతోంది.
వానాకాలంలో బోదెలు లేదా ఎత్తు మడులు నీరు నిలవకుండా కాపాడతాయి; తూర్పు-పడమర బోదెలపై దక్షిణ వైపు విత్తమని ICAR-IIMR సూచన.
తేలిక నేలల్లో 2:1, బరువు నేలల్లో 4:1 నిష్పత్తిలో కందిని అంతర పంటగా వేయమని తెలంగాణ సలహా; దీనివల్ల కత్తెర పురుగు ఉధృతి కూడా తగ్గుతుంది.
మొలక నుంచి మోకాలు ఎత్తు దశ (మొదటి 30-35 రోజులు)
ఈ దశలోనే కలుపు ఎక్కువ నష్టం చేస్తుంది. విత్తిన 15-45 రోజులు కలుపు పోటీకి కీలక సమయమని ICAR-IIMR, 45 రోజుల వరకు కలుపు లేకుండా ఉంచాలని ANGRAU చెబుతున్నాయి. 15, 30 రోజులకు రెండు సార్లు గొర్రు లేదా చేతి కలుపు, 30-35 రోజులకు అంతర కృషి చేసి మొక్కలకు మట్టి ఎగదోస్తే పొలం శుభ్రంగా ఉంటుంది, మొక్కలు పడిపోవు. కాలువలు తెరిచి ఉంచండి; మొదట్లో భారీ వర్షం పడితే ఆ రోజే నీరు బయటకు పోవాలి.
విత్తిన 30-35 రోజులకు వచ్చే మోకాలు ఎత్తు దశ ANGRAU, ICAR-IIMR రెండింటి ప్రకారం మొదటి నత్రజని పైపాటు సమయం. వానాకాలంలో వర్షం పడినప్పుడు పైపాటు వేయండి. ఈ దశలో సూక్ష్మపోషక పిచికారీని కూడా ICAR-IIMR పట్టికలో చేర్చింది; జింక్ లోపం ఉన్న మొక్కజొన్న గిడసబారి, కణుపులు దగ్గరగా ఉండి, ఆకులపై ఎర్రటి ఈనెలతో తెల్లటి లేదా లేత పసుపు కణజాలం కనిపిస్తుందని చెబుతోంది. జింక్, ఇనుము, మాంగనీస్, బోరాన్, మెగ్నీషియం ఉన్న నీటిలో కరిగే సూక్ష్మపోషక మిశ్రమాన్ని లేబుల్ ప్రకారం ఈ దశలో పిచికారీ చేయవచ్చు.
మోకాలు ఎత్తు నుంచి జల్లు దశ
యాసంగి మొక్కజొన్నకు ANGRAU నాలుగు దఫాల నత్రజని సిఫారసు చేస్తోంది: విత్తేటప్పుడు, మోకాలు ఎత్తు (30-35 రోజులు), ఆఖరి ఆకు వచ్చినప్పుడు (50-55 రోజులు), జల్లు-పీచు దశ (60-65 రోజులు). వానాకాలం పంటకు మూడు దఫాలు: విత్తేటప్పుడు, మోకాలు ఎత్తు, పూత దశ.
మధ్యాహ్నం మొక్క వాడకుండా నీరు పెట్టండి; సీజన్కు 500-800 మి.మీ. నీరు అవసరం, ముఖ్యంగా జల్లుకు ముందు తేమ తప్పనిసరి అని ICAR-IIMR చెబుతోంది.
బోదెల్లో విత్తిన పొలంలో బోదె ఎత్తులో మూడింట రెండు వంతుల వరకు కాలువలో నీరు పెట్టండి.
వారానికోసారి ఆకు సుడులను కత్తెర పురుగు, కాండం తొలుచు పురుగు కోసం పరిశీలించండి; ఏ పురుగు, తెగులుకైనా లేబుల్, మీ వ్యవసాయ అధికారి లేదా ANGRAU / PJTSAU సిఫారసు పాటించండి.
జల్లు, పీచు, గింజ పాలు పోసుకునే దశ
ఈ దశలో నీటి ఎద్దడి వస్తే దిగుబడి అత్యధికంగా పోతుంది. పీచు, పాలు, గట్టిపడే దశల్లో నీరు పెట్టడాన్ని ANGRAU కీలక చర్యల్లో చేర్చింది; యాసంగి పంటకు 4-6 తడులు, అందులో రెండు పూత తర్వాత, ఒకటి గింజ పోసుకునే మొదట్లో ఇవ్వమని చెబుతోంది. నాలుగు తడులే వీలైతే పూత దశలో కాకుండా ఎదుగుదల దశలో ఒక తడి తగ్గించమని ANGRAU సూచన. వర్షాధార వానాకాలం పంటలో కూడా పూత దశలో బెట్ట వస్తే ఒక తడి ఇవ్వాలి.
పూత తర్వాత అంతర కృషి చేయొద్దు, పక్క వేర్లు దెబ్బతింటాయి. గింజ పోసుకునే దశలో నీరు నిలవకుండా చూడండి. పూత దశ బూస్టర్ను లేబుల్ ప్రకారం వాడవచ్చు.
కోత, నిల్వ
పొత్తు ఎండి గోధుమ రంగుకు మారినప్పుడు కోయండి.
కండెలు ఎండిన తర్వాత షెల్లర్ లేదా థ్రెషర్తో గింజలు వేరు చేయండి.
నిల్వకు, అమ్మకానికి ముందు కండెలు, గింజలను 14 శాతం కంటే తక్కువ తేమకు ఎండబెట్టండి; తేమ ఎక్కువుంటే ధర తగ్గుతుంది, అఫ్లాటాక్సిన్ ముప్పు పెరుగుతుందని ICAR-IIMR చెబుతోంది.
ఆలస్య వడలు, బొగ్గు కుళ్లు వచ్చిన పొలాల్లో మొదళ్లు తీసేసి పంట మార్పిడి చేయండి.
సులభ చెక్లిస్ట్
వానాకాలం జూన్ 15-జూలై 15, యాసంగి అక్టోబర్ 15-నవంబర్ 15; వానాకాలంలో 50-60 మి.మీ. వర్షం తర్వాతే విత్తడం.
వేసవి లోతు దుక్కి, బోదెలు లేదా ఎత్తు మడులు, మంచి నీటి పారుదల.
60 x 20 సెం.మీ. దూరం, కుదురుకు ఒక మొక్క, 10 రోజులకు మొక్కలు పలుచన.
45 రోజుల వరకు కలుపు లేకుండా; 30-35 రోజులకు మట్టి ఎగదోయడం.
నత్రజని విత్తేటప్పుడు, మోకాలు ఎత్తు, జల్లు దశల్లో (యాసంగిలో ఆఖరి ఆకు దశలో అదనంగా).
జల్లు, పీచు, గింజ పోసుకునే దశల్లో పొలం ఎండనివ్వొద్దు.
పొత్తు గోధుమ రంగుకు మారాక కోత; 14 శాతం లోపు తేమకు ఆరబెట్టడం.
మూలాలు
Maize (Zea mays L.) Package of Practices (Kharif and Rabi) — ANGRAU, Regional Agricultural Research Station, Tirupati
Production Technology (Grain/QPM kharif and rabi) — ICAR-Indian Institute of Maize Research, Ludhiana
ICAR Kharif Agro-Advisories for Farmers 2025 (Telangana and Andhra Pradesh maize sections) — Indian Council of Agricultural Research, New Delhi
