వరి
వానాకాలం, యాసంగి వరి: నారుమడి నుంచి కోత వరకు దశల వారీ జాగ్రత్తలు

వరి పంటలో ప్రతి దశకు సరైన నీరు, ఎరువు, సమయం ఇస్తేనే మంచి దిగుబడి వస్తుంది. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ కృష్ణా-గోదావరి జోన్ల రైతుల కోసం ANGRAU, ICAR, వ్యవసాయ వాతావరణ కేంద్రాల సిఫారసుల ఆధారంగా ఈ మార్గదర్శి రాశాం.
సీజన్, విత్తే సమయం తెలుసుకోండి
తెలంగాణలో వానాకాలం పంటకు ICAR 2025 ఖరీఫ్ సలహా ప్రకారం, నీటి వసతి ఉన్న రైతులు దీర్ఘకాలిక రకాలను (140-145 రోజులు) మే 20 నుంచి జూన్ 20 లోపు నారు పోయాలి. మధ్యకాలిక (130-135 రోజులు), స్వల్పకాలిక (120-125 రోజులు) రకాలను జూన్ 20 తర్వాత నారు పోయవచ్చు. కాలువ లేదా చెరువు నీరు ఆలస్యం అయ్యే చోట పెసర క్యాచ్ క్రాప్ వేయడం, లేదా జీలుగ, జనుము, పిల్లిపెసర వంటి పచ్చిరొట్ట పంటలను పూతకు ముందు కలియదున్నడం మంచిది.
ఆంధ్రప్రదేశ్లో కృష్ణా జోన్ (గుంటూరు, కృష్ణా, బాపట్ల, NTR, పల్నాడు, ప్రకాశం), గోదావరి జోన్ (తూర్పు, పశ్చిమ గోదావరి, కాకినాడ, కోనసీమ, ఏలూరు) కోసం వేర్వేరు రకాల జాబితాలు ఉన్నాయి. ఆలస్యంగా నాటే పరిస్థితి, ముంపు, దోమ, చౌడు, బెట్ట పరిస్థితులకు వేర్వేరు రకాలు సిఫారసు చేశారు. మీ ఊరికి ఏ రకం సరిపోతుందో మండల వ్యవసాయ అధికారిని అడగండి.
యాసంగి పంటకు ANGRAU తిరుపతి RARS సిఫారసు ప్రకారం నవంబర్ మొదటి పక్షం నుంచి నారు పోయాలి; యాసంగిలో వానాకాలం కంటే చిన్న నారు (20-25 రోజులు) నాటాలి.
నారుమడి దశ
నీరు పెట్టడానికి, తీయడానికి వీలున్న చోట నారుమడి ఎంచుకోండి. ఒక మీటరు వెడల్పు ఎత్తు మడులు, మధ్యలో కాలువలు చేయండి.
విత్తనాన్ని 16-24 గంటలు నానబెట్టి, 24-36 గంటలు మండెకట్టి, మొలకెత్తిన విత్తనాన్ని పలుచని నీటిలో చల్లండి. మరుసటి రోజు ఉదయం నీరు తీసేయండి.
మొదటి వారం తడి-ఆరుదల మార్చి మార్చి ఉంచండి. తర్వాత నారు ఎత్తును బట్టి 2-3 సెం.మీ. నీరు ఉంచండి.
నారు తీయడానికి రెండు రోజుల ముందు మడిని నీటితో నింపితే వేర్లు తెగకుండా వస్తాయి.
నాటు
వేసవిలో ఒకటి రెండు సార్లు దుక్కి చేయండి. నాటుకు కనీసం 15 రోజుల ముందు దమ్ము మొదలుపెట్టి, పొలాన్ని బాగా చదును చేయండి. ANGRAU ప్రకారం వానాకాలంలో 30 రోజుల నారు, యాసంగిలో 20-25 రోజుల నారు నాటాలి; కుదురుకు 2-3 మొక్కలు, 2-3 సెం.మీ. లోతులోనే నాటాలి. ముదురు నారు దిగుబడిని బాగా తగ్గిస్తుంది: స్వల్పకాలిక రకాలకు 30 రోజులు, మధ్యకాలికకు 40, దీర్ఘకాలికకు 60 రోజులు దాటిన నారు వాడొద్దు. వానాకాలంలో చదరపు మీటరుకు 33 కుదుళ్లు, యాసంగిలో లేదా తక్కువ సారవంతమైన నేలల్లో 44 కుదుళ్లు ఉండాలి.
ప్రతి 2 మీటర్లకు 20 సెం.మీ. బాటలు (అల్లీలు) వదలండి. గాలి ఆడటానికి, ఎరువు వేయడానికి, పురుగు నివారణకు ఇది చాలా ఉపయోగం. భాస్వరం ఎరువు మొత్తం ఆఖరి దమ్ములో వేయాలి; తేలిక నేలల్లో పొటాష్ సగం దమ్ములో, సగం అంకురం దశలో వేయండి. నాటేటప్పుడు 1-2 సెం.మీ. నీరు, మొక్క నిలదొక్కుకునే వరకు 5 సెం.మీ. నీరు ఉంచండి.
పిలకల దశ
పిలకలు పెట్టే దశలో 2-3 సెం.మీ. పలుచని నీరు చాలు. ఎక్కువ నీరు నిలిస్తే పిలకలు తగ్గుతాయి.
నాటిన 45 రోజుల వరకు కలుపు లేకుండా చూసుకోండి. 20, 40 రోజులకు చేతితో కలుపు తీయండి.
మొదటి నత్రజని పైపాటు పిలకలు ఊపందుకున్నప్పుడు వేయండి. ఎరువు వేసే ముందు నీరు తీసేసి, రెండు రోజుల తర్వాత మళ్లీ నీరు పెట్టండి.
బోరు, బావుల కింద తెలంగాణ సలహా ప్రకారం తడి-ఆరుదల పద్ధతి (AWD) పాటిస్తే నీరు ఆదా అవుతుంది, దోమ ఉధృతి తగ్గుతుంది.
అంకురం (పొట్ట) దశ
ఇది రెండో నత్రజని పైపాటు సమయం; తేలిక నేలల్లో మిగిలిన సగం పొటాష్ కూడా ఇప్పుడే వేయాలి. అంకురం దశ నుంచి గింజ గట్టిపడే వరకు 5 సెం.మీ. నీరు నిలపండి. అంకురం, పూత, పాలు పోసుకునే దశల్లో నీటి ఎద్దడి అస్సలు రానివ్వొద్దని ANGRAU స్పష్టంగా చెబుతోంది.
పూత, గింజ పాలు పోసుకునే దశ
నీరు స్థిరంగా ఉంచండి; భారీ వర్షం పడితే అదనపు నీటిని వెంటనే తీసేయండి. 2026 నవంబర్ మొదటి వారంలో కోస్తా జిల్లాల్లో ఖరీఫ్ వరి అంకురం-పూత దశలో ఉన్నప్పుడు IMD విశాఖపట్నం వాతావరణ బులెటిన్ 5-10 సెం.మీ. నీరు ఉంచమని, వర్షం తర్వాత అదనపు నీరు తీసేయమని సూచించింది. పొట్ట లేదా పూత దశలో ఒకటి రెండు రోజులకు మించి ముంపు ఉంటే వెన్నులు సగం బయటకు వచ్చి తాలు గింజలు ఎక్కువవుతాయని ICAR హెచ్చరించింది.
ఈ దశలో పాముపొడ, అగ్గి తెగులు, ఆకు ముడత, దోమను గమనిస్తూ ఉండండి. ఏ పురుగు, తెగులుకైనా లేబుల్ సూచనలు, మీ వ్యవసాయ అధికారి లేదా ANGRAU / PJTSAU సిఫారసు పాటించండి.
కోత, ఆరబెట్టడం
కోతకు 10 రోజుల ముందు నీరు ఆపేయండి.
కనీసం 80 శాతం గింజలు పండిన తర్వాతే కోయండి; ముందే కోస్తే మిల్లింగ్లో నూకలు ఎక్కువవుతాయి.
కోసిన పనను పొలంలో 2-3 రోజులు ఆరనిచ్చి, నూర్పిడి చేసి, తేమ 13 శాతం కంటే తగ్గే వరకు నెమ్మదిగా ఎండబెట్టండి.
మరీ ఎక్కువగా కానీ, తక్కువగా కానీ ఆరబెట్టొద్దు; రెండూ నూకలకు కారణం అవుతాయి.
సులభ చెక్లిస్ట్
నారుమడి: ఎత్తు మడులు, మొలకెత్తిన విత్తనం, మరుసటి రోజు నీరు తీయడం, మొదటి వారం తడి-ఆరుదల.
వానాకాలంలో 30 రోజుల నారు, యాసంగిలో 20-25 రోజుల నారు; కుదురుకు 2-3 మొక్కలు, లోతు తక్కువ.
ప్రతి 2 మీటర్లకు 20 సెం.మీ. బాట.
నీరు: పిలకల దశలో 2-3 సెం.మీ., అంకురం నుంచి పక్వం వరకు 5 సెం.మీ.
నత్రజని మూడు దఫాలు: దమ్ములో, పిలకల దశలో, అంకురం దశలో.
భారీ వర్షం తర్వాత ఒక రోజులోగా అదనపు నీరు తీసేయడం.
80 శాతం గింజలు పండాక కోత, 13 శాతం లోపు తేమకు ఆరబెట్టడం.
మూలాలు
ICAR Kharif Agro-Advisories for Farmers 2025 (Andhra Pradesh and Telangana sections) — Indian Council of Agricultural Research, New Delhi
Recommendations for Rice Crop Production and Package of Practices for Kharif and Rabi — ANGRAU, Regional Agricultural Research Station, Tirupati
Agromet Advisory Service Bulletin for the State of Andhra Pradesh, Bulletin No. 89/2026 (06.11.2026) — India Meteorological Department, State Agro-Meteorological Centre, Visakhapatnam (with AMFUs of ANGRAU)
