కూరగాయలు
చిన్న రైతుల కోసం సీజన్ వారీ కూరగాయల ప్రణాళిక, పోషక యాజమాన్యం (ఏపీ, తెలంగాణ)

మూడు సీజన్లు, మూడు ప్రణాళికలు
ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలో చాలా చోట్ల మంచు పడదు కాబట్టి ఏడాది పొడవునా కూరగాయలు పండించవచ్చు. తెలంగాణ ఉద్యాన శాఖ సీజన్ పట్టిక మంచి ఆధారం. ఖరీఫ్ (జూన్-అక్టోబర్): టమాటా, వంగ జూన్-అక్టోబర్; బెండ జూన్-ఆగస్టు; పొట్ల, కాకర, బీర జూలై-అక్టోబర్; దోస జూన్-అక్టోబర్; గోరుచిక్కుడు జూన్-సెప్టెంబర్; క్యాబేజీ జూలై-ఆగస్టు; కాలీఫ్లవర్ ఆగస్టు-సెప్టెంబర్; ఉల్లి, క్యారెట్ జూన్-జూలై నుంచి. రబీ (నవంబర్-ఫిబ్రవరి): టమాటా, వంగ నవంబర్-ఫిబ్రవరి; మెంతి అక్టోబర్-ఫిబ్రవరి; క్యాబేజీ, కాలీఫ్లవర్ అక్టోబర్-నవంబర్; క్యారెట్, ముల్లంగి, బీట్రూట్ ఆగస్టు-నవంబర్; గోరుచిక్కుడు, తీగ చిక్కుడు, ఫ్రెంచ్ బీన్స్ అక్టోబర్-నవంబర్; ఉల్లి డిసెంబర్-ఏప్రిల్. వేసవి (ఫిబ్రవరి-జూన్): టమాటా, వంగ ఫిబ్రవరి-జూన్; బెండ జనవరి-మార్చి; పొట్ల ఫిబ్రవరి-జూన్; కాకర, బీర ఫిబ్రవరి-మే; దోస జనవరి-మే; గోరుచిక్కుడు జనవరి-జూన్. తోటకూర, పాలకూర, గోంగూర ఏడాది పొడవునా.
మంచు లేని చోట టమాటా మూడు పంటలు వేయవచ్చని, జూన్-జూలై, అక్టోబర్-నవంబర్, ఫిబ్రవరి-మార్చిలో నాటవచ్చని, అక్టోబర్-నవంబర్ నాటితే దిగుబడి, నాణ్యత ఉత్తమమని ICAR-IIHR చెబుతోంది. ఎక్కువ వర్షంతో ఆకు, కాయ కుళ్లు పెరుగుతాయని, ఉష్ణోగ్రత పెరిగితే వైరస్ తెగుళ్లను వ్యాపింపజేసే రసం పీల్చే పురుగులు పెరుగుతాయని హెచ్చరిస్తోంది. కాబట్టి ఖరీఫ్ టమాటాకు ఎత్తు మడులు, మురుగు కాలువలు; వేసవి పంటకు నారుమడి నుంచే పురుగు పరిశీలన అవసరం.
చిన్న కమతానికి సులభ క్యాలెండర్
మే: మట్టి మిశ్రమం, నారుమడుల తయారీ; జూన్: మిరప, టమాటా, వంగ, బెండ, గోరుచిక్కుడు విత్తడం; జూలై: కలుపు; ఆగస్టు: గొప్పు తవ్వడం, ఎరువు.
సెప్టెంబర్: క్యాబేజీ, దుంప పంటలకు మట్టి మిశ్రమం; అక్టోబర్: క్యాబేజీ, కాలీఫ్లవర్, క్యారెట్, బీట్రూట్, ఉల్లి విత్తడం; నవంబర్-జనవరి: కలుపు, గొప్పు, ఎరువు; ఫిబ్రవరి: కోత.
ఇంటి అవసరానికి, త్వరిత ఆదాయానికి ప్రతి నెలా ఒక మడి ఆకుకూరలు ఉంచుకోండి.
పంట మార్పిడి: ఒకే మడిలో టమాటా తర్వాత వంగ లేదా మిరప వేయవద్దు. నేల ద్వారా వచ్చే తెగుళ్లు పెరగకుండా ధాన్యపు పంటతో మార్పిడి చేయాలని IIHR సలహా; నీరు నిలిస్తే బ్యాక్టీరియా వడలు తెగులు పెరుగుతుందని కూడా చెబుతోంది.
మూల ఎరువు, పై ఎరువు పద్ధతి
పోషణ సేంద్రియ పదార్థంతో మొదలవుతుంది. హెక్టారుకు సుమారు 25 టన్నుల బాగా మాగిన పశువుల ఎరువును జీవ ఎరువులు, జీవ కారకాలతో 15 రోజులు మాగబెట్టి, మడులు చేసే ముందు కలపాలని IIHR సిఫారసు. ముందు మట్టి పరీక్ష చేయించి రాష్ట్ర సిఫారసు పాటించండి; కింద చెప్పింది విభజన పద్ధతి మాత్రమే, మోతాదు కాదు.
మూల ఎరువు, నాటే ముందు: భాస్వరం పూర్తిగా; సాధారణ రకాలకు పొటాష్ పూర్తిగా, నత్రజనిలో సగం. హైబ్రిడ్లకు నత్రజనిలో మూడో వంతు, పొటాష్ లో మూడో వంతు, భాస్వరం పూర్తిగా అని IIHR చెబుతోంది.
మొదటి పై ఎరువు నాటిన సుమారు 4 వారాలకు, మట్టి ఎగదోస్తూ: రకాలకు మిగిలిన సగం నత్రజని; హైబ్రిడ్లకు మూడో వంతు నత్రజని, మూడో వంతు పొటాష్.
రెండో పై ఎరువు హైబ్రిడ్లకు 8-9 వారాలకు: చివరి మూడో వంతు నత్రజని, పొటాష్. టమాటా, వంగ, మిరపలో కాయలు ఎక్కువగా వచ్చే దశకు ఇది సరిపోతుంది.
పంట చివరి దశలో నత్రజని ఎక్కువ వేయవద్దు; మెత్తని పెరుగుదల రసం పీల్చే పురుగులు, కాయ కుళ్లును ఆహ్వానిస్తుంది. పూత, కాయ కట్టే దశలో తేమ సమానంగా ఉంచాలి.
AJ Flower Max పంట పూత దశకు ఉపయోగించే ఫ్లవరింగ్ బూస్టర్; టమాటా, వంగ, మిరప, తీగ జాతి కూరగాయల పూత దశలో లేబుల్ ప్రకారం వాడవచ్చు.
పొలంలో పోషక లోపాలను గుర్తించడం
ICAR-CIAH ‘కూరగాయ పంటల్లో సూక్ష్మపోషకాలు’ బులెటిన్ ఒక సులభ సూత్రం చెబుతుంది: లక్షణం మొక్కలో ఎక్కడ ఉందో చూడండి. నత్రజని, భాస్వరం, మెగ్నీషియం లోపాలు కింది ముదురు ఆకులపై కనిపించి పైకి వ్యాపిస్తాయి; బోరాన్, కాల్షియం లోపాలు చిగురు వద్ద మొదలై కిందికి వస్తాయి; జింక్ లోపం పై నుంచి రెండో, మూడో ముదురు ఆకుపై; ఇనుము, మాంగనీసు లోపాలు లేత చిగురు ఆకులపై కనిపిస్తాయి. భారత నేలల్లో కనీసం సగం జింక్ లోపంతో ఉన్నాయని బులెటిన్ చెబుతోంది.
జింక్: కణుపుల మధ్య దూరం తగ్గి ఆకులు చిన్నవవుతాయి; టమాటా ఆకులు చిన్నగా, పాలిపోయి లోపలికి ముడుచుకుంటాయి; ఉల్లి ఆకులు పసుపు; తీగ జాతి మధ్య ఆకులు బంగారు పసుపు. క్షార, ఇసుక నేలల్లో, భాస్వరం ఎక్కువ వేసిన చోట ఎక్కువ.
ఇనుము: లేత ఆకుల్లో ఈనెలు ఆకుపచ్చగా ఉండి మధ్య భాగం పసుపు; తీవ్రమైతే లేత ఆకు మొత్తం తెల్లబడుతుంది. క్షార లేదా సున్నపు నేలల్లో, వేర్లు నీటిలో ఉన్నప్పుడు సాధారణం.
మాంగనీసు: లేత ఆకుల్లో ఈనెల మధ్య పసుపు, ఆకు మొదలు దగ్గర బూడిద మచ్చలు; టమాటా ఆకులు ముందుకు ముడుచుకుంటాయి.
బోరాన్: చిగురు చనిపోతుంది, మొక్క గుబురుగా అయి లేత ఆకులు మందంగా, ముడుచుకుని, పెళుసుగా ఉంటాయి, పూలు రాలతాయి లేదా కాయ కట్టవు; కాలీఫ్లవర్ పువ్వు గోధుమ రంగుకు మారి లోపల బోలుగా, టమాటా కాయలపై గుంటలు, బెరడులా, రంగు ఒకేలా పండదు. బెట్ట, తేలిక నేలల్లో ఎక్కువ.
పోలిన లక్షణాలు: నీరు నిలవడం, బెట్ట, వేరు తెగుళ్లు, కలుపు మందు దెబ్బ కూడా లోపంలా కనిపిస్తాయని బులెటిన్ హెచ్చరిస్తోంది; మందులు కొనే ముందు మట్టి లేదా ఆకు పరీక్షతో నిర్ధారించుకోండి; లోపం లేకుండా వేస్తే విషతుల్యం.
లోపం నిర్ధారణ అయిన చోట, ఇనుము విషయంలో నేలలో వేయడం కంటే పిచికారీ త్వరగా పనిచేస్తుంది. Zn, Fe, Mn, B, Mg ఉన్న నీటిలో కరిగే సూక్ష్మపోషక పిచికారీ AJ Micromix F6 ను లేబుల్ ప్రకారం వాడవచ్చు; బోరాన్ ను దుక్కిలో మూల ఎరువుగా వేయడం ఉత్తమమని బులెటిన్ సలహా.
త్వరిత చెక్ లిస్ట్
ఖరీఫ్ విత్తు జూన్-జూలై; రబీ అక్టోబర్-నవంబర్; వేసవి జనవరి-మార్చి.
అక్టోబర్-నవంబర్ టమాటా నాటితే దిగుబడి, నాణ్యత ఉత్తమం; ఖరీఫ్ పంటలు ఎత్తు మడులపై.
హెక్టారుకు సుమారు 25 టన్నుల పశువుల ఎరువు జీవ కారకాలతో; ఎరువుకు ముందు మట్టి పరీక్ష.
మూలం: భాస్వరం పూర్తిగా, నత్రజని, పొటాష్ లో భాగం; 4 వారాలకు, 8-9 వారాలకు మట్టి ఎగదోస్తూ పై ఎరువు.
ముదురు ఆకులు పసుపు = N, P లేదా Mg; చిగురు చనిపోవడం = B లేదా Ca; పై ఆకుల్లో ఈనెలు పచ్చగా, ఆకు పసుపు = Fe లేదా Mn; చిన్న ఆకులు, దగ్గర కణుపులు = Zn.
లోపం అనే ముందు నీరు నిలవడం, బెట్ట, వేరు తెగులు కాదని చూడండి; మట్టి పరీక్ష చేయించండి.
టమాటా జాతి పంటలకు ధాన్యపు పంటతో మార్పిడి; ప్రతి నెలా ఒక ఆకుకూర మడి.
మూలాలు
Urban Farming: Horticulture crops, season-wise details (kharif, rabi, summer vegetables and month-wise activities) — Horticulture Department, Telangana
Production technologies: Tomato (Arka Vikas): season, nursery, manures and fertilizers — ICAR-Indian Institute of Horticultural Research (IIHR), Bengaluru
Micronutrients in Vegetable Crops (Technical Bulletin No. 44, 2013) — ICAR-Central Institute for Arid Horticulture (CIAH), Bikaner
